Türkü Nedir?

Türkü Nedir – Türkü  Türleri

Türkü, ezgi eşliğinde söylenen Türk halk
şiiridir.

Türküyü oluşturan dize grupları arasında tekrarlanan kavuştak
bölümleri vardır. Türküler ezgilerine göre uzun havalar ve kırık havalar (oyun
havaları)olarak adlandırılırlar. Genellikle anonimdir, konusuna göre ise ölüm,
ayrılık, savaş, çocuk, doğa türküleri vardır.

Bir ezgi ile söylenen halk
şiirinin her çeşidini göstermek için Türkiye’nin sözlü geleneğinde en çok
kullanılan ad Türkülerdir. Kelime anlamı, Türkî yani Türk’e ait olan
manasındadır.

Özel durumlarda yada ezginin, sözlerin çeşitlemesine göre
ninni, ağıt, deyiş, hava adları da kullanılmaktadır. Türk halk edebiyatı nazım
şekli ve türüdür. Ezgisi yönüyle diğer halk şiiri türlerinden ayrılır. Türküler
genellikle anonimdir. İsimleri bilinen saz şairlerinin söyledikleri de giderek
halka mal olmuş ve bunlar da anonimleşme eğilimine girmiştir. Türkü söylemeye
“türkü yakmak” da denir. Türkü adı Türk sözcüğüne Arapça “ı” eki eklenmesiyle
ortaya çıkmıştır. “Türk’e özgü” anlamına gelir.

Türkü sözcüğünün ilk
olarak XV. yüzyıla ait Ali Şir Nevâî’nin Mizânü’l- Evzan (Vezinlerin Terazisi)
adlı eserinde geçtiği bilinmektedir: “… ve yine bir şarkı türüdür ki ona Türkî
denmektedir. Hikmet Dizdaroğlu, Anadolu’da türkünün ilk örneğini XVI. yüzyıl
halk şairi Öksüz Dede’nin verdiğini belirtir. Türküler genellikle hece vezninin
7, 8 ve 11’li kalıplarıyla kıtalar halinde söylenir. Her kıta türkünün asıl
sözlerinin bulunduğu bend ile nakarattan meydana gelir. Nakarat her bendin
sonunda tekrarlanır. Bu kısım bağlama veya kavuştak diye de bilinir. Türküleri
kesin ayrıma sokmak güçtür. Bir yörede yakılan türkü diğer bir yöreye şekli ve
söyleniş biçimi değişerek geçebilir. Türküler ezgilerine, konularına ve
yapılarına göre ayrılır.

Ezgilerine göre türküler

* Kırık
havalar: Usullü ezgilerdir. Alt türleri; türkü (genelde tüm kırık havalar için,
özelde diğer türlerin dışında kalanlar için kullanılır), deyiş, koşma, semah,
tatyan, barana, zeybek, horon, halay, bar, bengi, sallama, güvende, oyun havası,
karşılama, ağırlama, peşrev, teke zortlatması, gakgili havası, dımıdan, zil
havası, fingil havası dır.
* Uzun havalar: Usulsüz ezgilerdir. Alt türleri;
uzun hava (diğer türlere girmeyenler için kullanılır), barak, bozlak, gurbet
havası, yas havası, tecnis, boğaz havası, elagözlü, maya, hoyrat, divan, yol
havası, yayla havası, mugam dır. Ayrıca gazeller de özellikle Güneydoğu Anadolu
Bölgesi’nde halk arasında söylenmektedir.

Konularına göre türküler

Ninniler ve çocuk türküleri, tabiat üzerine türküler, aşk türküleri,
kahramanlık türküleri, askerlik türküleri, tören türküleri, iş türküleri, acıklı
olaylarla ilgili türküler, güldürücü türküler, karşılıklı söylenen türküler,
oyun türküleri, ağıtlar.

Yapılarına göre türküler

* Mani
kıt’alarından kurulu türküler: Birbirleriyle ilgili konularda söylenmiş
manilerin sıralanarak ezgiyle okunmasından meydana gelir.
* Dörtlüklerle
kurulu türküler.dörtlüklerle kurulu türküler adı üstünde dörtlüklerden oluşan
türkülerdir.bu tür türküler de anonimdir.

Popularity: 1% [?]

Show